Warszawa lipiec2014

Dr Mariusz Samoraj

Szkoła Aktywności Twórczej –Tradycja i Współczesność

Koncepcja Szkoły Aktywności Twórczej

Inspiracje Pedagogiczne Szkoły Aktywności Twórczej

Myślenie twórcze i twórcze działanie to podstawa życia współczesnego człowieka, jak twierdzą psychologowie humanistyczni Abraham Maslow , Erich Fromm czy Carl Rogers. Postawa twórcza jest domeną nie tylko artystów ,ale też  ludzką  zdolnością do owocnej samorealizacji w życiu zawodowym , społecznym ,emocjonalnym i uczuciowym , to możliwość zajęcia korzystnego miejsca w świecie- w przestrzeni społecznej .

Dlatego też, twórcy Kierunku Pedagogicznego Nowego Wychowania, kładli ogromny nacisk na przedmioty artystyczne i twórczą aktywność uczniów w procesie wychowania . Mam na myśli takich pedagogów i twórców  alternatywnych  i autorskich szkół jak :Maria Montessori  ,Rudolf Steiner- /Szkoły Waldorfskie, Steinerowskie /, Celestyn Freinet- koncepcje  znane i do dziś popularne na całym świecie .

Rudolf Steiner jak pisze I. Wojnar swoją koncepcję szkoły ufundował na przeświadczeniu ,że proces nauczania i wychowania  powinien być oparty na zasadzie estetycznej, a zadaniem pedagogiki jest odkrywanie artystycznej natury dziecka oraz ,że sam pedagog powinien być artystą. W tej koncepcji istotne jest wielokierunkowe kształcenie artystyczne , szczególnie wychowanie muzyczne, zgodne z tendencjami ruchu Nowego Wychowania. Według R. Steinera ,,Muzyka jest przede wszystkim rytmem ,którego naturalnym przedłużeniem jest system rytmiczny człowieka” o czym pisał w ,,La base spirituelle de l’educcation .Neuf conferences faites Au Mansfield College, Oxford 1922,Paris 1951,L’art. de l’ education .

 I.Wojnar komentuje tę wypowiedź :,,Aby uwydatnić owe,, rytmy wewnętrzne ”człowieka ,Steiner zaproponował swoją teorię ,,Eurytmii” opartej na ruchowym wyrażaniu myśli i słów, to znaczy na swoiście pojętej rytmice, której zadaniem jest nadawanie formy wizualnej ,za pomocą gestów ,wewnętrznej treści człowieka. Ta steinerowska rytmika stanowi syntezę wychowania muzycznego i  rytmicznego. Steiner głosi bowiem przekonanie ,że każdy człowiek posiada własny ,sobie tylko właściwy ,,rytm wewnętrzny” ,który może być odkryty ,ujawniony jedynie za pomocą sztuki równocześnie tworzonej i przeżywanej. Steiner jest do tego stopnia przeświadczony o pierwszoplanowej wartości wychowania artystycznego ,że widzi w nim również podstawę wychowania moralnego.”[1]Podobnie w koncepcji Emila Jaques- Dalcroze ’a szwajcarskiego muzyka i pedagoga podstawą wychowania muzycznego jest rytm .Powstała swoista Pedagogika Rytmu - ,wychowanie ,, przez rytm i dla rytmu ” stanowi fundament harmonijnego i bogatego, twórczego życia.

Działająca od  ponad 20 lat Szkoła Aktywności Twórczej w Zielonce nawiązuje do postępowego nurtu Nowego Wychowania , a w szczególności do Francuskich technik Celestyna Freineta .

Niniejsze opracowanie zrealizowane zostało na bazie obserwacji uczestniczącej i monografii instytucji- Szkoły Aktywności Twórczej /SAT/, opartej o  bogatą dokumentację szkolną audiowizualną i fotograficzną .Kolejną zastosowaną metodą  było badanie w działaniu ,podczas realizacji akcji  twórczych  z dziećmi i młodzieżą,  warsztatów ceramicznych ,realizacji przestrzennych form w plenerze przykładowo: ,,pajęczyna przyjaźni ” ,a także podróży etnograficznych –spotkań z kultura regionalną i sztuką ludową.

oraz międzynarodowych warsztatów w Jgendkunstschule w Berlinie . Gimnazjaliści w ramach Roku Języków Europejskich – realizowali zagadnienia związane z tematem ,,Korzenie kulturowe Europy”  i zainspirowani ,baśniami ,mitami, legendami europejskimi, tworzyli prace plastyczne w technikach: sitodruku ,metaloplastyki ,w pracowni form przestrzennych .Zrealizowali także film animowany przy pomocy programu  komputerowego.

Inspiracje Pedagogiką Twórczości w SAT/Szkole Aktywności Twórczej/

 Pedagogika twórczości wiąże się z ideami wspomnianych psychologów humanistycznych związanymi z rozwijaniem postawy twórczej ,jako warunku radzenia sobie we współczesnej rzeczywistości, pełnej trudnych wyzwań cywilizacyjnych .Twórcze myślenie i rozwiązywanie problemów życiowych konieczne jest , w kontekście szczęścia osobistego –twórczego układania relacji społecznych ,samorealizacji zawodowej i edukacji permanentnej.

Przypominając dokonania E. P Guilforda i V. Lowenfelda z zakresu psychologii indywidualnej stwierdzić należy ,że przeciwieństwem  dla myślenia konwergencyjnego jest myślenie dywergencyjne, które na temat jednego problemu ,,poszukuje” wszystkich możliwych rozwiązań, jest mniej uwarunkowane konformistycznym charakterem odpowiedzi, bardziej czułe na jej oryginalność, szczególnie wrażliwe na zagadnienia szerokie i niezdefiniowane precyzyjnie, zdolne do ujmowania związków między faktami, potocznie od siebie oddalonymi, gotowe nawet do wytwarzania nowych form metodą prób i błędów przez „eksperymentalne błądzenie”. Jest to myślenie typowe dla umysłów szukających przygody i fantazji, a także myślenie artysty, uczonego, pioniera, nowatora. Ten typ myślenia dominuje również u dzieci w wieku przedszkolnym. Można by nawet stwierdzić, że myślenie dywergencyjne stanowi, w dziedzinie psychologii, odpowiednik terminu „postawa twórcza”.[2]

Zdolności twórcze zależne są od operatywności i stopnia zinterioryzowania wiedzy, kontrolowania wyobraźni (forma ekspresji- wypowiedzi), które prowadzą do komunikatywnej ekspresji[3] w postaci kreowanych obrazów, dźwięków, wypowiedzi literackich, marzeń, itd.

Rozważając problematykę ekspresji dziecka, wywodzącej się z zabawy H. Read[4] zwraca uwagę na takie kategorie, niezbędne przy określaniu tej aktywności jak spontaniczność, natchnienie, inwencja.

 Spontaniczność wtedy jest możliwa, gdy człowiek ma szansę uzewnętrznienia bez przeszkód wszelkiej aktywności psychicznej. Gdy nie mamy możliwości spontanicznego życia powstają stany napięcia, gromadzenie energii psychicznej i w efekcie nerwica. Całe nasze życie może być szczęśliwe o ile jest spontaniczne twierdzi H. Read.

Natchnienie jest rodzajem przypadkowego rozładowania napięć psychicznych.

Ekspresja swobodna lub spontaniczna jest niewymuszonym uzewnętrznieniem funkcji psychicznych myślenia, wrażenia, uczucia i intuicji. Ekspresja spontaniczna, instynktowna, nieświadoma jest wyrazem potrzeby samorealizacji, projekcją osobowości, cech wrodzonych i nabytych.  Ekspresja twórcza to wyraz emocji, uczuć, doświadczeń w formie, która zawiera elementy nowości i oryginalną strukturę estetyczną.

Ekspresja nie jest jednak skierowana w pustkę, jak twierdzi H. Read jest porozumiewaniem się lub przynajmniej próbą porozumiewania się, w którym „istnieje ukryta chęć oddziaływania na innych ludzi”. [5] Postrzegam wiec ekspresję jako możliwość dialogu, szansę dla wspólnoty uczuć i przeżyć.[6]

Inwencja to słowo oznaczające wynalazek lub zapoczątkowanie nowej metody, zaś element nowości łączy ten termin z twórczością. Twórczość według H. Reada to proces dzięki któremu powstaje coś, co przedtem nie miało ani kształtu ani cech,  to stwierdzenie sugeruje kreowanie z niczego, jak w stworzeniu świata przez Boga.

W rzeczywistości tworzenie wiąże się zawsze z użyciem i przeróbką istniejącego materiału i w tym sensie różnica między wynalazczością a tworzeniem polega tylko na różnicy stopnia.

Dla E. Fromma twórczość to zdolność do samoistnego postrzegania świata i reagowania nań. Wyróżnia dwa jej znaczenia: pierwsze to twórczość w sensie kreowania czegoś nowego, czegoś,  co inni mogą zobaczyć i usłyszeć, jak obraz, rzeźba, symfonia, utwór poetycki, powieść, -drugie to postawa twórcza, cecha charakteru, która jest warunkiem jakiejkolwiek twórczości,  aktu czy procesu tworzenia. Tak pojmowana twórczość może zaistnieć nawet wtedy, gdy nie powstaje nic nowego w sensie obiektywnym i materialnym. Twórczość może zaistnieć dzięki osobistej wolności. [7]E. Fromm określa twórczość jako wolność pozytywną ,która polega na spontanicznej aktywności  całej zintegrowanej osobowości [8].C. Rogers zaś jako funkcjonowanie optymalne człowieka ,który jest  z natury dobry i spontanicznie wybiera to ,co dla jego rozwoju jest korzystne .Dla  A. Maslowa pojęcie twórczości wiąże się z samorealizacją  i jest najwyższym – końcowym ogniwem   w hierarchii zaspokajania potrzeb. Pojęcia twórczości zaproponowane przez psychologów humanistycznych odpowiadają kategorii twórczości jako stylu życia [9]stworzonej przez B. Suchodolskiego. Wspomniane kategorie ,są  instruktywne w rozważaniach nad pedagogiami dzieciństwa ,szczególnie wizja A. Maslowa [10] :samorealizacji, samoaktualizacji i autokreacji w perspektywie ,,Psychologii zdrowia ”.Podstawowym pojęciem dla procesu wychowania w okresie dzieciństwa jest aktywność twórcza. R. Gloton i C. Clero  twierdzą ,że dziecko sposób naturalny jest twórcą ,a aktywność twórcza jego potrzebą biologiczną ,należy do sfery rozwoju i jest całkowicie zwrócona ku autokreacji.,,…zyskuje swój istotny sens biologiczny właśnie dzięki tej życiowej potrzebie wzrastania całkowicie zwróconego ku przyszłości i będącego przekraczaniem samego siebie. Jeśli dziecko jest twórcze i interesuje się inwencją ,jeśli wszystko musi zostać uruchomione po to ,by sprzyjać jego możliwościom twórczym, dzieje się tak dlatego, że aktywność twórcza stanowi potrzebę biologiczną ,której zaspokojenie jest absolutną koniecznością dla optymalnego rozwoju istoty ludzkiej okresie wzrostu”.[11]

Pedagogika grupy odgrywa bardzo istotną rolę w procesie wychowania.

„Podstawową rolę odgrywa poszanowanie i zaspokajanie przez cały okres dzieciństwa podstawowych potrzeb dziecka :uczuć ,bezpieczeństwa ,aktywności ,komunikowania. Potrzeba komunikowania okazuje się najistotniejszą ,ponieważ stanowi warunek wszystkich pozostałych: nie ma miłości ,bezpieczeństwa ,aktywności produkcyjnej bez kontaktu z innym i bez wymiany o szczególnym charakterze i szczególnej jakości .[12]

Swoistą metodą pracy pedagogicznej ,szczególnie w okresie dzieciństwa jest wychowanie niekierowane .

Wychowanie niekierowane swe korzenie ufundowało w naturalizmie pedagogicznym J. J. Rousseau ,myśl ta kontynuowana w Nowym Wychowaniu przez O .Decroly ,M .Montessori, J. Deweya, czy C. Freineta ma swoich kontynuatorów :R.Glotona i C .Clero ,którzy twierdzą , że niekierowanie jest zaprzeczeniem perfekcjonizmu:

 ,,Wychowawca nie kierujący nie traktuje dziecka jak istotę nieczystą ,która ma być wybielona ,niedoskonałą ,którą trzeba ulepszyć, czy niepełną, którą trzeba stworzyć, ale uznaje dziecko takim jakie ono  jest, w sposób bezwarunkowy; stara się tylko je zrozumieć ,tu i teraz, bez przejmowania się jego historią  i nie próbując oceniać ani jego samego , ani tego, co robi; nie stara się więc narzucać mu z zewnątrz ustalonych z góry programów działania i czynności uznanych za niezbędne ,które musiałoby wykonać .Trzeci element negatywizmu sprowadza się do poprzednich. Niekierowanie jest także ,i to rozumie się samo przez się, brakiem wszelkiej represji ,skoro nie próbuje się oceniać ,to nie ma mowy już o karze za niezręczność czy brak konformizmu; skoro zrywa się z autorytatywnym stanowczym narzucaniem jakiegokolwiek postępowania i odrzuca się argumentacje ,,bo tak trzeba” staje się już zbędny wszelki przymus ,który z reguły towarzyszy odmowie posłuszeństwa.[13]

Postawa niekierowania wiąże się z dwoma terminami: autentyczność i gotowość -nauczyciela do wspierania rozwoju dziecka na zasadzie partnerskiej. ,,Wciąż trzeba powracać do ostatecznych celów wychowania .Jeżeli naprawdę chcemy być świadkami formowania się ludzi niezależnych ,zdolnych do swobodnego samookreślenia i do świadomego zaangażowania, do samodzielnego myślenia i do samorealizacji, opowiadamy się za takim typem stosunków międzyludzkich ,gdzie każdy będzie mógł być sobą i za to będzie uznawany przez innych ,we wzajemnym odczuciu własnej autentyczności ”[14]

C .Rogers odpowiadając na pytanie czy wychowanie jest nauką czy sztuką wyraża przekonanie ,że wychowanie wystawia nieustannie na próbę twórcze możliwości wychowawcy. Wychowawca nie może być osobą statyczną musi ciągle  doskonalić warunki pedagogiczne aby zaistniały możliwości uruchamiania elementów postawy twórczej ,czyli płynności ,mobilności ,zdolności do zmiany, oryginalności zarówno u wychowawcy, jak i wychowanka.  Wyróżnić też należy dwie cechy twórczego pedagoga jako fundamentu podmiotowych relacji uczeń i nauczyciel to: autentyczność i empatia .Warto w tym miejscu przywołać badania Goodwina Watsona w USA dotyczące oceny dziewięciu charakterystycznych cech zachowania rodziców i zależnych od nich cech osobowości dzieci wychowanych przez rodziców autorytatywnych  i władczych w przeciwstawieniu do metod swobodnych i demokratycznych. .Oto cechy wygenerowane zależne od postawy rodziców wobec dzieci:

Rodzice autorytatywni i władczy:                              metody swobodne i demokratyczne :

zależność                                                                      niezależność   

egocentryzm                                                                 uspołecznienie

zniechęcenie                                                                  wytrwałość

niestałość emocjonalna                                                  autokontrola

bierność                                                                          energia

konformizm                                                                    postawa twórcza

wrogość                                                                          przyjaźń

niepokój                                                                         bezpieczeństwo

smutek                                                                           radość

W zakresie postawy twórczej :,,…33% dzieci wychowywanych w atmosferze szczególnej swobody charakteryzuje się rozwiniętą postawą twórczą ,którą można stwierdzić tylko u2% dzieci z rodzin rygorystycznych.”[15]                                           

Warto w tym miejscu naszkicować portret twórczego nauczyciela.

  • nauczyciel jako artysta (nauczyciel angażuje się w działalność artystyczną; nauczyciel kształtuje osobowość dziecka, jak artysta swoje dzieło, na zasadzie podmiotowych relacji)
  •  nauczyciel jako wynalazca racjonalizator (tworzy nowe narzędzia, środki dydaktyczne)
  •  nauczyciel jako twórca (realizuje tworzenie wiedzy oraz jej wykorzystanie)
  •  nauczyciel jako innowator (projektuje, wprowadza lepsze rozwiązania)
  •  nauczyciel jako „twórczy” pracownik (przymiotnik twórczy określa jakość pracy, pewien zespół cech)
  •  nauczyciel jako podmiot  dążeń samorealizacyjnych (podejmuje wysiłek autokreacji, tworzy samego siebie)

Korzenie pedagogiczne SAT /Szkoły Aktywności Twórczej/

Człowiek początku XXI wieku staje przed wieloma problemami egzystencjalnymi. Degradacja środowiska , nadmierna industrializacja ,bezrobocie ,egoizm ,konsumpcjonizm kryzys moralny ,utrata  sensu życia , wymagają opracowania i realizacji strategii obrony cywilizacji humanistycznej .W trudach życia współczesnego poradzą sobie tylko  jednostki twórcze , które dzięki inwentyce –wynalazczości ,  postawie  kreatywnej ,będą zmieniać warunki egzystencji przyczyniając się do  szczęścia  ludzi na wspólnej planecie. Wielokierunkowa  Aktywność Twórcza uczniów w SAT  pozwala na rozwijanie twórczych osobowości dzieci i młodzieży  i to młode pokolenie poradzi  sobie  w trudnym świecie.

Inspirowaliśmy się dokonaniami szkół twórczych Nowego Wychowania pedagogiką anty-autorytarną  jak już wspomniałem ,a także historycznymi koncepcjami wychowania plastycznego czy muzycznego .

Warto tu przytoczyć mało znaną  w Polsce Koncepcję Szkoły Twórczej Henryka Rowida [16], wizje Szkoły Aktywności Twórczej Antoniego Buszka w Krakowie , koncepcje kształcenia twórczego dziecka w ujęciu Arno Sterna ,Franza Ciźeka ,Stefana Szumana czy późniejsze Viktora Lowenfelda ,Roberta Glotona i Cloda Clero oraz polskie kontynuacje myśli S. Szumana realizowane w pracach Anny Trojanowskiej –Kaczmarskiej , Stefana Kościeleckiego działaniach twórczych Jacka Bukowskiego i Grupy, ,Partner”.

Henryk Rowid /1877-1944/  to polski pedagog ,działacz oświatowy ,teoretyk i reformator szkoły twórca oryginalnej koncepcji szkoły twórczej od 1912 roku redaktor ,,Ruchu Pedagogicznego” .H. Rowid był zwolennikiem wielostronnego gruntownego kształcenia ,wrażliwych  nauczycieli , gotowych do realizacji idei twórczego wychowania w szkole o charakterze wspólnotowym , prowadzonej z poszanowaniem praw dziecka, zgodnej z ideałami Nowego Wychowania , którego był gorącym zwolennikiem i propagatorem w Polsce w okresie przedwojennym. Dlatego też był organizatorem państwowych kursów nauczycielskich w Krakowie. Koncepcja jego szkoły  oparta była na kluczowej roli aktywności twórczej dziecka w procesie nauczania i wychowania, a twórczość stanowiła cel i środek wychowawczy. Naczelnym zadaniem szkoły twórczej było kształtowanie człowieka zdolnego do tworzenia nowych wartości duchowych i materialnych , zdolnego do pracy produktywnej. Idea ..szkoły twórczej ” oparta była na koncepcji ,,szkoły pracy” , jako placówka siedmioklasowa realizowana w systemie klasowo –lekcyjnym , gdzie klasy 30 osobowe podzielone były na pięcioosobowe zespoły .Zalecał tworzenie wspólnoty szkolnej realizowanej zgodnie z ideą kooperacji i solidarności. H. Rowid pisał :,,W miarę jak klasa szkolna staje jednostką psychiczną wyższego rzędu i wspólnotą , wytwarzają się równocześnie odpowiednie formy współżycia , wspólnej pracy i nauki .Formy te coraz bogatsze i różnorodniejsze rozwijają się dzięki współdziałaniu nauczycieli, dzieci i rodziców, którzy wchodzą w skład wspólnoty ,opierającej się na zasadach samorządu , jako instytucji organicznie wchodzącej w życie szkoły twórczej. Samorząd uczniowski czyli gmina szkolna jest właśnie jednym z istotnych czynników ,umożliwiających realizację nowej szkoły, stanowi o jej charakterze i duchu.”[17]/

W szkole twórczej H. Rowida każda klasa była jednocześnie klasopracownią ,organizacja pracy miała sprzyjać samodzielnej pracy dziecka , w systemie bez podręcznikowym przy wykorzystaniu tekstów źródłowych oraz ich samodzielnej interpretacji.

Kolejnym przedstawicielem szkoły twórczej ,którego dokonaniami inspirowaliśmy się w tworzeniu koncepcji metodycznej SAT jest Franz Ciźek.

Klasy Twórcze  Franza Cižek’a oraz Juvenile Class Art.[18]

Franz Cižek urodził się w mieście Litoměřice12czerwca1865roku.Zmarł
w Wiedniu 17 grudnia 1946 roku. W wieku 19 lat przeprowadził się do Wiednia i studiował na Akademy of Fine Arts. W tym samym czasie wynajmował pokój
u licznej rodziny stolarza. Małe dzieci stolarza uwielbiały odwiedzać pokój Franza, który dawał im różnego rodzaju materiały do rysowania i zachęcał
do wyrażania ich własnych idei. Nie dawał im  żadnych instrukcji. Dzieci miały używać swojej  wyobraźni i dzięki temu powstawały imponujące rysunki.
Na życie zarabiał jako malarz portretów i scen z życia codziennego. W roku 1897 został nauczycielem w Wiedeńskiej Szkole Sztuki i Rzemiosła (Vienna School of Arts and Crafts). W tym samym roku dostał pozwolenie na otworzenie Juvenile Art Class, które w 1904 stały się częścią szkoły, w której uczył. Franz Cižek był prekursorem idei- „Dziecięca sztuka to szczególna gałąź sztuki”. Prezentowana przez niego postawa była nowym podejściem do sztuki dziecięcej. Uważał, że prace dzieci nie powinny być oceniane przez pryzmat sztuki dorosłych, a celem każdego nauczyciela ma być rozwinięcie kreatywnej siły znajdującej się w każdym dziecku. Aby szerzyć swoje idee Franz Cižek wygłaszał wiele wykładów, a także brał udział w konferencjach edukacyjnych  w Londynie (1908) i w Dreźnie (1912). Podróżował z wystawą swoich podopiecznych po Anglii i Stanach Zjednoczonych. Pierwsza wystawa, podczas, której sztuka dziecięca została pokazana wraz ze sztuką dorosłych miała miejscew Mediolanie w 1911 roku (Mostra d'Arte Libera). Juvenile  Class Art były okazją dla dzieci w wieku 6 – 15 lat do swobodnego, darmowego rozwijania swojej wyobraźni przez sztukę. Franz Cižek zapewniał ogromną różnorodność materiałów (rysowanie za pomocą kredy, ołówka, wycinanki z papieru, rzeźbienie w drewnie i tynku, modelowanie z gliny, wyszywanie/haftowanie, szydełkowanie, tworzenie rycin/płaskorzeźb w drewnianych blokach, malowanie temperą). Podczas zajęć panowała przyjazna atmosfera. Nie było żadnych surowych, dokładnych wytycznych ,co dzieci mają tworzyć i jak. Była to ich spontaniczna działalność. Uczył ich ujmowania tego co znajduje się w ich umysłach czyli swobodnego wyrażania siebie przez sztukę.

Wybrane idee :

  • „Ludzie popełniają ogromny błąd uważając, iż sztuka dziecięca jest wstępem/krokiem do sztuki dorosłych. Jest sztuką samą w sobie, odrębną i podążającą własnymi prawami, nie prawami sztuki dorosłych.”
  • [Adresowane do nauczycieli] „Przekształć szkołę w ogród, w którym kwiaty mogą rosnąć jak rosną w ogrodzie Boga.”
  • „Dziecko przychodzi na świat jako twórca i tworzy wszystko ze swojej wyobraźni”
  • „Zbyt dużo książek , obrazków, uczęszczania do teatrów, kin itd. te rzeczy nie są korzystne dla dziecka. Dziecko ma tak bogatą własną wyobraźnię, że nie potrzebuje wiele więcej”

Głównym celem Franza Cižeka było pozwolenie dzieciom dorastać, rozwijać się
i dojrzewać.Jeśli chodzi o prace dzieci uderzające jest to, że postacie są dosyć duże
i znajdują się w centrum obrazu ,a także to, że prace wykonane przez dzieci
są kolorowe, wykonane z użyciem wielu technik. Niemalże wszystkie charakteryzują się różnorodnością barw i wielością zastosowanych technik.

Szkoła Twórcza , a współczesność

Istotną innowacją edukacyjną wprowadzoną od początku istnienia SAT było nauczanie zintegrowane ,które zaistniało wcześniej niż w polskim ogólnodostępnym systemie nauczania i wychowania oraz drama edukacyjna ,zainicjowana w Naszej Szkole przez Krystynę Pankowską wybitnego specjalistę edukacji przez dramę.

 W ostatniej pracy prezentującej  wiele obszarów Edukacji przez Dramę - ,, Drama .Konteksty teoretyczne ”Krystyna Pankowska określa  dramę jako  metodę edukacyjną  polegającą ,,…na odgrywaniu ważnych z pedagogicznego punktu widzenia sytuacji ,których uczestnicy zachowują się ,jakby przebywali w innych okolicznościach i uczestniczyli w innych interakcjach międzyludzkich. Drama rozgrywa się zatem na styku świata realnego i umownego, fikcyjnego, ale jej znaczenie przenosi się na prawdziwe doświadczenie odgrywającego, w czym właśnie leży jej wartość edukacyjna .”[19]

W dramie ludzie uczą się przez doświadczenie i działanie ,jak zauważa autorka pracy o czym świadczy analiza etymologiczna pojęcia,, homo dramus” i wiąże się z ideą ,,człowieka działającego”, są to procesy długofalowe i narastające w czasie ,wymagają edukacyjnych działań kontynuujących i ugruntowujących,  uczenia się przez doświadczenie.

Autorka rozszerza jednocześnie klasyczne określenie dramy sięgając po nieujawnione do tej pory możliwości definiując ją jako,,…formę naturalnej aktywności człowieka ,stanowiącą podstawę jego spontanicznych zachowań w autentycznych sytuacjach życiowych oraz jako sposób naturalnego przyswajania wiedzy”/tamże ze wstępu/[20]

W wychowaniu młodego pokolenia szczególnej wagi nabiera więc potrzeba rozwijania postaw twórczych , przygotowania do przezwyciężania warunków zastanych oraz wzięcia odpowiedzialności za świat i losy bliźnich .Celem wychowania  w SAT jest więc rozwijanie osobowości niezależnych ,zdolnych do twórczego kształtowania siebie i swojego życia , a nie biernych ,które jedynie akceptują sytuacje już zastane .Edukacja twórcza powinna zacząć się we wczesnym dzieciństwie i być procesem permanentnym. Dzieciństwo to szczególny okres w życiu człowieka charakteryzujący się naturalną skłonnością do działania ,przeżywania nowych twórczych doświadczeń ,fantazjowania i afirmacji życia .Twórczość dziecka jest opowieścią o jego świecie wewnętrznym ,wytworach wyobraźni, doświadczeniach ,a przez to  próbą nawiązania dialogu  z otoczeniem społecznym za pomocą obrazów symbolicznych w rysunku malarstwie lub innych formach wyrazu. Ekspresja artystyczna jako naturalna potrzeba dziecka sprzyja rozwijaniu postaw twórczych, co realizujemy dzięki rozszerzonemu programowi wychowania estetycznego w SAT - warsztatom twórczym w czasie lekcyjnym i poza lekcyjnym , w trakcie zielonych szkół o charakterze plenerów malarskich  ,graficznych, malarstwa na tkaninach czyli batiku, ceramicznych i rzeźbiarskich , a także  lalkarskich –teatralnych czy muzycznych. Istotna rolę w twórczej edukacji naszych dzieci pełni edukacja kulturalna –wycieczki  na wystawy i lekcje muzealne , są to wyjazdy  do Muzeum Narodowego ,Zachęty, Zamku Królewskiego ,Centrum Sztuki Współczesnej czy muzeum Etnograficznego , kin, teatrów , Centrum Nauki Kopernik czy Muzeum Techniki.  Rolą twórczego nauczyciela w SAT jest podjecie dialogu z uczniem ,wspomaganie rozwoju dzieci i młodzieży poprzez stwarzanie inspirującego otoczenia –stwarzanie korzystnych warunków dla wielokierunkowej i wielodziedzinowej aktywności twórczej –stymulowaniu procesu kreacji. Nasza Szkoła jako instytucja kształcąca i wychowawcza realizuje zadania wszechstronnego rozwoju uczniów i jest terenem twórczej aktywności .Koncepcja edukacji plastycznej w SAT składa się z dwóch obszarów  kształcenia twórczego: pedagogiki ekspresji  wykreowanej przez Annę Trojanowską Kaczmarską ,która głosiła, iż dziecko z natury jest twórcą ,a ,,sztukę dziecka” nazwać można ewoluującą ekspresja artystyczną ,tak więc należy pozwolić na spontaniczną realizację pomysłów , zaufać iż mały artysta intuicyjnie dobierze barwy i formy , tak stworzone obrazy malarskie rysunkowe czy graficzne  charakteryzują się swoistym pięknem i uzasadnioną kompozycją .Drugi obszar kształcenia twórczego to pedagogika formy za ,którą opowiada się Stefan Kościelecki , praca twórcza polega na ćwiczeniach warsztatowych , studiach formalnych ,dotyczących kompozycji i tworzywa obrazu ,a także na inspiracjach artystycznych i studiach  z dziedziny historii sztuki.

W SAT  od klasy ,,0” dzieci mają zajęcia z nauczycielami specjalistami –w zakresie plastyki po Akademii Sztuk Pięknych czy muzyki po Akademii Muzycznej co zapewnia profesjonalne wsparcie artystyczne dla rozwijania talentów wszystkich dzieci. W klasach początkowych dzieci realizują prace malarskie i graficzne z wyobraźni ,jak też inspirowane bajkami ,literaturą , malarstwem ,plakatem artystycznym , teatrem ,naturą, a także muzyką .W klasach młodszych i starszych realizujemy rozliczne techniki plastyczne :ceramika ,batik, malarstwo ,grafika, plenerowe formy przestrzenne pozwalające na ekspresję, dzięki różnym materiałom artystycznym, kreując wyroby rzemieślnicze z okazji n. p . kiermaszu świątecznego czy wytwarzając drobne prezenty z okazji dnia mamy ,babci itp. Prace uczniów  eksponujemy w galerii ,,Na Strychu” i ogrodzie  szkolnym . Szeroki zakres edukacji kulturalnej realizujemy dzięki wizytom i lekcjom muzealnym w warszawskich galeriach i muzeach ,Filharmonii ,teatrach oraz w trakcie koncertów muzyki w szkole. W pracowni ceramicznej  dzieci od kl. „0” rozwijają umiejętności manualne i wyobraźnię przestrzenną, tworząc małe formy ceramiczne i duże formy rzeźbiarskie z gliny : wizerunki zwierząt czy postaci fantastycznych n p . trójgłowych smoków ,a także pracując na kole garncarskim, tocząc garnki, misy  czy  wazoniki. Uczniowie poznają cykl produkcyjny naczyń ceramicznych wlewając glinę do gipsowych form , uczą się ładowania pieca ceramicznego, szkliwienia. 

Co roku w okresie Wielkanocy realizujemy warsztaty folklorystyczne  z udziałem twórczyni ludowej z Opoczna Zofii Pacan . ,gdzie dzieci tworzą palmy i zdobią jajka-piszą pisanki metodą ze wsi Bielowice, poznają także strój ludowy , wycinanki ,muzykę regionu. Z naszej historii wspominamy także spotkania z kulturą ludową  Beskidu Śląskiego, Podhala , Kaszub, Kurpiów i Mniejszości Litewskiej :z tańcem ,śpiewem ,plastyka obrzędową , kulinariami .

Niezwykłe doświadczenia i wrażania twórcze realizujemy w trakcie zielonych szkół- plenerów malarskich ,graficznych , batikowych i ceramicznych , gdzie tworzymy także instalacje przestrzenne , happeningi , misteria n p . wypalania wytworów ceramicznych w ognisku, w tak zwanym piecu neolitycznym ,jak przed tysiącami lat czyniono/warsztaty  nad jeziorem w Chomiąży Szlacheckiej  po zwiedzaniu Biskupina/ .

Owocne doświadczenia realizowaliśmy dzięki współpracy z instytucjami kultury/ Centrum Animacji Kultury, Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie, Muzeum Etnograficznym /  i  z artystami ,których twórcze działania z dziećmi przyniosły zaskakujące efekty ,jak n p . Warsztaty ceramiczne w Łucznicy  prowadzone przez artystów ceramików  z Polą i Albertem  Krystyniakami ,  w zakresie batiku przez Zofię Bisiak , plenery malarskie na Mazurach z Dziekanem Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Ryszardem Ługowskim ,czy spotkania na wystawie malarstwa Andrzeja Fogtta i wystawie rzeźby Stanisława Kulona.

 Stąd zrodził się pomysł podróży artystycznych i etnograficznych które są częścią zaprojektowanej pedagogii ,,podróży i spotkania”, aby różne dziedziny sztuki dawnej i współczesnej, uznane dzieła kultury narodowej nie były obce młodej generacji. Podróże takie zawierają następujące aspekty edukacyjne i wychowawcze:

1. Poznanie kultury duchowej i materialnej obszarów rustykalnych Polski oraz miejskich aglomeracji o wartości zabytkowej lub artystycznej.

2. Integracja przedmiotów nauczania w trakcie podróży poznawczych – zielonych szkół:

a) regionalna sztuka literacka: legenda, opowiadanie, gadka w gwarze regionalnej;

b) wiedza historyczna z elementami etnografii;                                  

c) taniec, pieśni, obrzędy wraz z animacją taneczną i wokalną;

d) architektura, wzornictwo, rzemiosło i warsztaty plastyczne, rzemieślnicze’

e) geografia i przyroda wraz z kształtowanie zainteresowań turystycznych i proekologicznego stylu życia.

3. Kształtowanie postaw demokratycznych i pluralistycznych w poszanowaniu różnych kultur i odrębności, zwyczajów, obrzędów, gwar, religii jako podstawy dialogu międzykulturowego w skali kraju, Europy i świata.[21]

Wszystkie te aspekty były realizowane podczas podróży etnograficznych Szkoły Aktywności Twórczej, NSP 48 w Zielonce.

W dzieci poznawały kulturę regionalną oraz jej twórców, animatorów i zespoły folklorystyczne z następujących regionów: Beskidu Śląskiego – Józefa Brodę, Podhala – Jana Karpiela Bułeckę, Kaszub – Józefa Roszmana, Opoczyńskiego podczas wizyty Zofii Pacan, Beskidu Żywieckiego – Jacentego Ignatowicza, Babiogórskiego i  Orawskiego – zespołu folklorystycznego pod kierownictwem dra Emila Kowalczyka.

Spotkanie z kulturą Orawy i zespołem folklorystycznym było niezwykłym wydarzeniem. Orawskie dzieci nie tylko tańczyły i śpiewały dla dzieci SAT, ale także zaprosiły nasze dzieci do pieśni i tańca. Wartości artystyczne unikalnej kultury Orawy tak zachwyciły wszystkich, że tańczenie i śpiewanie stworzyło niezwykłą wspólnotową atmosferę. Podobny charakter miało spotkanie z dziećmi Kaszub, zespołem „Tuchlińskie Skrzaty” , a także z zespołem mniejszości litewskiej z Krasnowa , połączone szeroką prezentacją  kultury pogranicza : rzemiosła śpiewu , a także potraw regionalnych.

Po dzień dzisiejszy w Szkole Aktywności Twórczej odbywają się Bożonarodzeniowe i Wielkanocne warsztaty plastyki obrzędowej z udziałem wspomnianych twórców ludowych z Ziemi Opoczyńskiej .

Metodą ,którą realizujemy praktyce edukacyjnej na wielu przedmiotach ,jak też na zajęciach artystycznych to metoda projektów edukacyjnych ,którą realizujemy od ponad 15 lat zanim stała się znana w polskiej szkole.

Zaczęliśmy od projektu dotyczącego Kultury Indian Ameryki Północnej i Południowej .

Uczniowie uczęszczali na warsztaty dotyczące tradycji, obyczajów  ,wierzeń ,legend , plastyki obrzędowej Indian -zwiedzali wystawy  w Muzeum Etnograficznym w Warszawie .Działania kontynuowaliśmy przez cały rok na zajęciach lekcyjnych i zielonej szkole , gdzie z artystką Zofią Bisiak uczniowie tworzyli, w technice batiku, indiańskie Tipi i stroje barwnie malowane. Finałem projektu były warsztaty z budowy latawców pod kierunkiem Andrzeja Muzaja z Pałacu Młodzieży i Święto Wiatru z udziałem zespołu muzyki ludowej z Ameryki Południowej Keczua Ajmara .Przeżycie było niezwykłe ,latawce szybowały w powietrzu dzieci w rytm muzyki tańczyły wraz  z ,, Indianami” w tradycyjnych strojach z Ekwadoru i Peru ,na zakończanie była degustacja indiańskich potraw .

Kolejne projekty to:

,,Woda jako źródło życia na Ziemi ” –konkursy  ekologiczno –artystyczne  to autorski program M. Samoraja -działania  kształtujące postawy proekologiczne i zdrowy tryb życia, były to  :konkursy malarskie , fotograficzne ,poetyckie, literackie, a także  konkurs na piosenkę o wodzie .Na konkursy nadesłano setki prac i cieszyły się one dużą popularnością w środowisku lokalnym .Zrealizowaliśmy trzy edycje konkursów zasięgu wojewódzkim –dotacja mazowieckiego Kuratorium Oświat oraz powiatowym.

Projekt ten ilustruje wielokierunkowość działań związanych z aktywnością twórczą w SAT ,a także różne formy integracji między-przedmiotowej wokół wspólnego obszaru tematycznego.

Aktywność twórcza dzieci i uczestnictwo w przedmiotowych konkursach zaowocowała szeregiem zwycięstw i nagród indywidualnych i zbiorowych ,przykładowo otrzymaliśmy nagrodę Kuratora Oświaty Włodzimierz Paszyńskiego za teatr lalkowy, liczne nagrody w konkursach recytatorskich ,plastycznych –między innymi wyróżnienia w Międzynarodowych Konkursach organizowanych przez Toruńską Galerię i Ośrodek Plastycznej Twórczości Dziecka.

Festiwale teatralne w naszej Szkole stały się tradycją  coroczną ,także corocznie organizujemy Festiwal Kolęd  Pastorałek i Pieśni Religijnych z występem finałowym w Kościele Parafialnym w Zielonce, Festiwal Naukowy we współpracy i z udziałem profesorów i studentów  z UKSW, gdzie dzieci i młodzież rozwijają myślenie twórcze w zakresie przedmiotów ścisłych i inwentyki.

Ostatnie projekty edukacyjne dotyczyły Festiwalu Kultur intensyfikujące naukę języka angielskiego i niemieckiego ,rozszerzające wiedzę o krajach europejskich ,przygotowujące do bycia Obywatelami Europy, także o charakterze artystycznym., bogate w prezentacje multimedialne ,konkursy piosenkarskie w języku angielskim, twórczość charakterze kulinarnym n p. w zakresie potraw krajów  anglosaskich, niemieckojęzycznych czy hiszpańskich.   

W tym kontekście jest to przykład edukacji obywatelskiej i międzykulturowej.

Zadania edukacji międzykulturowej realizowaliśmy , także we współpracy z partnerami zagranicznymi. Organizowaliśmy warsztaty językowo- artystyczne podczas ,których uczniowie poznawali dziedzictwo kulturowe , aktualne wydarzenia artystyczne z obu partnerskich krajów .

Spotkania kultur w ramach programu Sokrates:

Etapy działania

1.etap wstępny:

Korespondencja z partnerami wymiany/Europa : Niemcy, Francja ,Wielka Brytania

/-projekty edukacyjne –uczenie się innych kultur.

 Pierwsze kontakty-  telekonferencje za pomocą mediów elektronicznych.

2. wymiana dwustronna – główne aspekty spotkania to : ,emocje i ich wyrażanie ,n p . uczucia-w perspektywie ja –ty /zmiana optyki z : inny- nieznany, na  swój –przyjaciel/

Sposób działania  : projekty edukacyjne ja i moje miasto- mała ojczyzna, wspólne przedsięwzięcia  artystyczne.

Spotkania służyły utrzymaniu i rozwijaniu społecznych więzi przez edukację, wychowaniu dla Wspólnoty Europejskiej , Wychowaniu dla Pokoju  .

Moje uczestnictwo w programach Sokrates Comenius i Erasmus w roli   pedagoga-organizatora:  ukształtowało we mnie postawę Euro-entuzjasty. Młodzież gimnazjalna biorąca udział w wymianach edukacyjnych, zacieśniła więzi przyjaźni z kolegami z Niemiec ,Francji i Anglii.

Wieloletnia współpraca Szkoły Aktywności Twórczej- NSP 48 i Gimnazjum z Jugendkunstschule z Berlina ,  zaowocowała spotkaniami edukacyjnymi młodzieży gimnazjalnej i wspólnymi Polsko-Niemieckimi warsztatami artystycznymi./Zainicjowałem tę wymianę przy  współpracy  Alexa Lubawinskiego Burmistrza dzielnicy Berlina –Pankow/

Pierwsze spotkanie odbyło się w ramach Roku Języków Europejskich  i było inspirowane mitami starożytnej Grecji .Gimnazjaliści wspólnie pracując w grupach polsko-niemieckich ,wykonali szereg wartościowych prac plastycznych  ,w różnych  oryginalnych technikach artystycznych ,takich jak: sitodruk , metaloplastyka ,collage, mural painting ,papierowe rzeźby, różne formy collage ,prace komputerowe.

Kolejne warsztaty poświęciliśmy literackim inspiracjom związanym z baśniami i legendami europejskimi, a także refleksjom dotyczącym teorii sztuki pod hasłem ,,Sztuka ani praca ani zabawa”, w kontekście myśli o sztuce Władysława Tatarkiewicza. W toku zajęć , z wykorzystaniem nowoczesnych mediów elektronicznych i filmowych powstały dwa filmy animowane. W programie wymiany były spotkania z kulturą i sztuką ,zabytkami –dziedzictwem kulturowym Europy n p. wizyta w Pergamon Museum w Berlinie .W trakcie rewizyty niemieckich kolegów w Polsce zwiedzaliśmy zabytki i muzea Warszawy. Warsztaty realizowane były przy współpracy Fundacji Wychowanie przez Sztukę , członków INSEA- Międzynarodowego Stowarzyszenia Wychowania przez Sztukę  oraz Niemieckiej Organizacji

Nauczycieli Sztuki BDK pod patronatem  Jugendwerk- Organizacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. Wymiany edukacyjne z innymi krajami Europy zaowocowały realizacją programów artystyczno-edukacyjnych : ,,Chopin w trzech wymiarach” z udziałem uczniów  z Francji z Troy oraz z Whitcliff Mount School  Yorkshire ,Anglia/2008/.

Celem wymiany angielsko –polskiej było poznanie dziedzictwa kulturowego i artystycznego Małopolski, Mazowsza oraz hrabstwa Yorkshire  .Uczniowie polscy i angielscy oddali hołd pomordowanym w Obozie Auschwitz –Birkenau, poznając  tragiczne  dziedzictwo   historyczne Europy .

Ceramiczne warsztaty artystyczne były szczególną  płaszczyzną wspólnych dokonań twórczych w trakcie wymiany. Wakacyjne nieformalne odwiedziny uczniów  w Anglii i rewizyty w Polsce uświadomiły gimnazjalistom ,że we Wspólnocie nie ma granic.

Te poznawcze i twórcze działania przybliżyły gimnazjalistów do idei Wspólnej Europy .Dzięki zaistniałym przyjaźniom  uczniów i przeżywaniu wartości kultury edukowały wyobrażenia o byciu obywatelami Europy .

W Naszej Szkole zaistniały, także inspirujące i wzbogacające koncepcję szkoły  twórczej  spotkania pedagogami i naukowcami z wielu stron świata. Przykładowo Prof. Mary Stokrotki z Arizona State Universty prowadziła  u nas badania dotyczące polskiej obrzędowości religijnej ,analizując prace dziecięce dotyczące przeżyć związanych z Pierwszą Komunią Świętą .Profesor M .Stokrocki brała udział w zielonej szkole etnograficznej dotyczącej kultury Małopolski i obserwowała  życie szkoły przez ponad miesiąc czasu . Wyniki badań prowadzonych przez M. Stokrocki i autora niniejszego artykułu [22]opublikowała w pracy ,,Interdisciplinary Art. Education .Building Bridges to Connect Disciplines and Cultures.[23]Badania w szkole na temat kulturowych kontekstów rysunku dziecięcego prowadziła, także Prof. .Anna Kindler z University of British Columbia z Vancouver Kanada.

Wychowanie dla kultury pokoju w SAT .

 Aktualnie realizowany projekt edukacyjny to:

KIDS’ GUERNICA - International Children’s Peace Mural Project

O idei

Projekt KIDS’ GUERNICA wystartował jako ruch na rzecz pokoju w 1995 roku w Japonii, pięćdziesiąt lat po II Wojnie Światowej i w rocznice zrzucenia bomb na Nagasaki i Hiroszimę, nową Guernicę. Jest przeznaczony zwłaszcza dla dzieci i młodzieży, aby definiowały swoje własne pojęcie pokoju przez udział we wspólnym edukacyjnym projekcie, oraz brały udział we wspólnym malowaniu tego przesłania.

Projekt ‘Guernica’ został zainspirowany przez słynnego hiszpańskiego artystę, Pabla Picasso, który namalował „Guernicę” jako protest przeciwko brutalnemu zamachowi bombowemu na miasto Guernica podczas hiszpańskiej wojny domowej. Głównym celem projektu KIDS’ GUERNICA jest promowanie świadomości pokoju między ludźmi na świecie poprzez obrazy tworzone na wielkich płótnach (takiej samej wielkości jak Guernica Picassa 3,5 x7,8 m).

Technika jest całkowicie dowolna ponieważ można ją zrobić za pomocą kolażu, kredek, farb, pasteli. Najważniejsze w projekcie jest nie tylko wyrażanie emocji poprzez sztukę, ale niesienie pokoju, kształtowanie tolerancji i integracji międzykulturowej. Każde dziecko wysyła swojego „gołębia pokoju” w świat za pomocą swojej wyobraźni i kreatywności. Najciekawsze jest to, że dzieci nie są niczym ograniczone, działają intuicyjnie stąd w tych pracach ujawniają się wielkie talenty.

Pokojowe murale

Gdy dzieci uczestniczą w tworzeniu malowideł, używają swojej wyobraźni i kreatywności w radzeniu sobie z pojęciami wojny i pokoju. W tym samym czasie dorośli, którzy dzielą te doświadczenia, mogą na nowo odnaleźć entuzjazm, który jest ukryty wewnątrz nich.

Dziecięca sztuka, pokazuje nam rzeczy z punktu widzenia uczciwych dusz nadal otwartych na świat i jeszcze nie pesymistycznych. Dzieci uwielbiają kolory, a pielęgnowane jest przede wszystkim jedno: przyjaźń. A wraz z nią kontakt z ludźmi i wyobrażenie o świecie, który jest wolny od nieprzyjaznych obrazów. Obrazy które tworzą są osadzone w rzeczywistości, w ludzkich doświadczeniach, umożliwiając niemożliwe, a mianowicie pokój.

Rola sztuki w życiu społecznym

  • celem sztuki jest pomoc w komunikacji miedzy dwiema jednostkami i mówienie o tym, co jest ważne;
  • działa jak znacznik, który definiuje w pewien sposób ludzi, którzy się nią posługują;
  • sztuka to coś, czemu ludzie nadają sens, dają cząstkę siebie, zarówno w procesie powstawania, jak i w końcowym produkcie. W ten sposób dzieła sztuki i proces ich tworzenia służą zarówno jako środki do zrozumienia ludzkiej natury, w szczególności jego kontekstu społecznego. Sztuka, w swoich założeniach, jest kulturowym fenomenem;
  • sztuka nadaje kształty duchowi ludzkiemu, ludzkiemu umysłowi, zbiorowym wizjom ludzi na całym świecie, i w ten sposób promuje powszechne zrozumienie i społeczną spójność potrzebną do przetrwania.

Potencjał sztuki w edukacji

  • edukacja ma wiele takich samych funkcji społecznych jak sztuka, przede wszystkim identyfikacja i przekazywanie zachowań, wartości i idei wyznawanych wewnątrz danej grupy;
  • poprzez edukację, oczekuje się, że dzieci nauczą się: o wartościach, obyczajach i sposobach postępowania, które dana społeczność uznaje na najważniejsze;
  • funkcja socjalizacyjna edukacji, jak funkcja socjalizacyjna sztuki, jest podstawowa.

Implikacje projektu ‘Guernica’  dla edukacji artystycznej

Edukacja artystyczna powinna być autentyczna i tematyczna, uznająca dzieła sztuki, jako okna i lusterka naszego życia. Docelowo powinna ona służyć jako pomost szacunku i zrozumienia między ludźmi w celu, jakim jest globalne poczucie wspólnoty. To nie jest rzeczą łatwą i nie powinno być traktowane jako banał. Guernica Children’s Peace Mural Project jest dobrym przykładem edukacji artystycznej, który porusza się w dobrym kierunku.

Projekt ‘Guernica’: Życie skupione na międzykulturowej edukacji artystycznej

Mamy pewne uniwersalne impulsy, jak lojalność wobec grupy, uczciwości i szczerość. Ale te impulsy przybierać mogą różne formy w różnych okolicznościach, w różnych kulturach, i w tym sęk. Mamy zdolność do angażowania się i rozumienia komunikacji symbolicznej przez osadzenie jej w danej kulturze. Sposób w jaki coś jest przedstawione, umożliwia nam dostęp do wewnętrznego życia innych. 

To  podejście wykorzystano do opracowania i wdrożenia międzynarodowego projektu Children’s Guernica Peace Mural Project. Treści i strategie były prawdziwe, oparte były o rzeczywiste zainteresowanie i miały realny wpływ na dzieci i dorosłych, którzy brali w nim udział. Celem było zbudowanie mostu pokoju i zrozumienia.

Wszystkie wyszczególnione wątki aktywności twórczej i artystycznej w SAT pragniemy kontynuować i rozwijać  ,szczególnie ideę wspólnych warsztatów plenerowych z artystami plastykami n p . Prof. Ryszardem Ługowskim z Warszawskiej ASP.

Na co dzień zajęcia plastyczne od klasy ,, O”  odbywają się ze specjalistami :

Mariusz Samoraj doktor Nauk Humanistycznych

Absolwent Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego i Studiów Podyplomowych ,,Sztuka”, instruktor ceramiki, Pracownik Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego w Zakładzie Teorii Wychowania Estetycznego członek Międzynarodowego Stowarzyszenia Wychowania Przez Sztukę INSEA  od 1987 roku cykliczne wystąpienia na Kongresach INSEA w języku angielskim ,w ramach programu Erasmus prowadził wykłady w Kunstuniwesitat Linz Austria, Przewodniczący Zarządu Fundacji Wychowanie przez Sztukę współtwórca Szkoły Aktywności Twórczej i jej koncepcji ,były dyrektor Szkoły, gdzie pracuje stale od 22lat.Aktualnie sprawuje nadzór pedagogiczny i prowadzi z dziećmi zajęcia ceramiczne od k l ,,O”, także zajęcia pozalekcyjne dla uczniów starszych oraz plenery plastyczne w trakcie zielonych szkół .

Tomasz Sosnowski magister absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi/Wydział Sztuk Wizualnych /Dyplom w Pracowni Malarstwa i Pracowni Projektowania Graficznego ,a także Akademii Pedagogicznej im .Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie-Wydział Sztuk Pięknych. Pracował w Muzeum Łazienki Królewskie, w Ośrodku Edukacji Muzealnej jako edukator i artysta plastyk oraz w Bemowskim Centrum Kultury Art.- Bem jako instruktor w pracowni rysunku i malarstwa.

Aktualnie pracuje w Szkole Aktywności Twórczej – prowadzi zajęcia plastyki :malarstwo ,grafika ,formy przestrzenne w klasach od  kl.,,0” do k l. szóstej , a także warsztaty pozalekcyjne.

Niepubliczna Szkoła Podstawowa Nr 48 Aktywności Twórczej powstała w 1992 roku z inicjatywy pracowników naukowych Uniwersytetu Warszawskiego Prof. Krystyny Pankowskiej i Dra Mariusz Samoraja. Założycielem i właścicielem  Szkoły była Prof. Krystyna Pankowska ,opiekę nad szkołą przejęła Fundacja stworzona przez rodziców , aktualnie organem prowadzącym jest Fundacja Wychowanie przez Sztukę. Przewodniczącym Zarządu Fundacji jest Mariusz Samoraj ,Dyrektorem Szkoły przez wiele lat była Hanna Sandomierska ,aktualnie stanowisko to piastuje Inż. Tamara Kostecka.  Dla nauczycieli priorytetową zasadą jest indywidualne podejście do ucznia i jego problemów, wspólne pokonywanie problemów szkolnych , rozwijanie uzdolnień i zainteresowań. Nad procesem edukacji i wychowania czuwają nauczyciele o wysokich kwalifikacjach zawodowych ,doskonalonych dzięki stałej współpracy z Wydziałem Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego .Szkoła ma charakter szkoły ćwiczeń od wielu lat realizując praktyki studenckie.

 

 Bibliografia

1.Fromm E. „Creavity and Its Cultivation”, NX 1959, przekład  M. Malicka w “Twórczość czyli droga w nieznane” W S i P , Warszawa 1989

2.Fromm E. Ucieczka od wolności .Czytelnik, Warszawa 1979

3.Gloton R. , Clero C. Twórcza aktywność dziecka W S i P ,Warszawa 1985

4.Krisper M. ,Safer E. Franz Cizek and his Juvenile Art. –Class w Mariusz Samoraj Essays on Education Through Art .Time Passing and Time Enduring Warszawa 2002

5.Maslow A. ,,W stronę psychologii istnienia ”PAX, Warszawa 1986

6.Pankowska K. Drama .Konteksty teoretyczne Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego  2013

7.Rowid H. Szkoła Twórcza, Gebethner i Wolf ,Kraków 1926

8.Read H., Wychowanie przez sztukę, Ossolineum 1976,

9.Samoraj M. ,,Kultura ludowa-przekaz  i pielęgnowanie dziedzictwa (Na przykładzie Kurpiów) w: Janusz Gajda red Pedagogika Kultury Wydawnictwo UMCS ,Lublin 1998

10.Samoraj M. red. Essays on Education Through Art .Time Passing and Time Enduring Warszawa 2002

11.Samoraj M. The Green School Visits: Aesthetic Education, Living Culture, and Ecological Study in Poland w: M .Stokrocki red . Interdisciplinary Art. Education .Building Bridges to Connect Disciplines and Cultures, The National Art Education Association ,Reston 2005

12.Stokrocki M. red . Interdisciplinary Art. Rducation .Building Bridges to Connect Disciplines and Cultures, The National Art Education Association ,Reston 2005

13.Suchodolski B.  „Wychowanie dla przyszłości” PWN, 1968

14.Suchodolski B. ,,Wychowanie i strategia życia „.W S i P ,Warszawa 1983

15.Wojnar I.  Estetyka i wychowanie PWN, Warszawa 1964

 


[1] I. Wojnar Estetyka i wychowanie PWN, Warszawa 1964 s.150,151,152

[2] R. Gloton, C .Clero Twórcza aktywność dziecka W S i P ,Warszawa 1985 s.52

[3] Read H., Wychowanie przez sztukę, Ossolineum 1976, s.14

[4] Tamże, s.124-127.

[5] Tamże, s.184

[6] Problematykę tę omawia szeroko B. Suchodolski w „Wychowanie dla przyszłości” PWN, 1968

[7]E. Fromm  „Creavity and Its Cultivation”, NX 1959, przekład  M. Malicka w “Twórczość czyli droga w nieznane” W S i P , Warszawa 1989

[8] E .Fromm Ucieczka od wolności .Czytelnik, Warszawa 1979s.241,244

[9] B .Suchodolski ,,Wychowanie i strategia życia „.W S i P ,Warszawa 1983

[10] A .Maslow ,,W stronę psychologii istnienia ”PAX, Warszawa 1986

[11] R .Gloton , C .Clero ,,Twórcza aktywność dziecka”. W S i P Warszawa 1985 s.57

[12] Tamże s.117,118.

[13] Tamże s.121,122

[14] Tamże s.122

[15] Tamże s.126,127

[16] H .Rowid Szkoła Twórcza, Gebethner i Wolf ,Kraków 1926

[17] Tamże s.15

[18] Margit Krisper ,Elizabeth Safer Franz Cizek and his Juvenile Art. –Class w Mariusz Samoraj Essays on Education Through Art .Time Passing and Time Enduring Warszawa 2002 s.72

[19] K. Pankowska  Drama .Konteksty teoretyczne Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego  2013,ze wstępu

[20]K. Pankowska  Drama .Konteksty teoretyczne Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego  2013 tamże ,ze wstępu

[21] Mariusz Samoraj ,,Kultura ludowa-przekaz  i pielęgnowanie dziedzictwa (Na przykładzie Kurpiów) w: Janusz Gajda red Pedagogika Kultury Wydawnictwo UMCS ,Lublin 1998  s.184,185.

[22] M.Samoraj The GreenSchool Visits: Aesthetic Education,Living Culture,and Ecological Study in Poland w: M .Stokrocki red . Interdisciplinary Art. Rducation .Building Bridges to Connect Disciplines and Cultures, The National Art Education Association ,Reston 2005

[23] M .Stokrocki red . Interdisciplinary Art. Rducation .Building Bridges to Connect Disciplines and Cultures, The National Art Education Association ,Reston 2005